سیستان و بلوچستان که هزاران سال سکونتگاه ایرانیان بود و آباد بود، چه شد که خشک شد؟ چگونه شد که کم‌آبی زندگی را برای ساکنان این گوشه از ایران سخت کرد؟ کار، کار انگلیسی‌ها بود و پهلوی‌ها هم بودند البته!
کد خبر: ۲۷۱۹۲۲
تاریخ انتشار:۱۵ آذر ۱۴۰۱ - ۰۹:۴۶ - 06 December 2022
چگونه سیستان و بلوچستان «خشک» شد؟



به گزارش روزپلاس، هزاران سال آب هیرمند که رودی بزرگ و پربرکت است به دریاچه هامون می‌ریخت که سومین دریاچه بزرگ ایران پس از خزر و ارومیه است. در واقع در طول تاریخ هیرمند و هامون از مشهورترین منابع آبی ایران بوده‌اند و ادبیات ایران هم پُر است از شکوه و زندگی‌بخشی این رود و این دریاچه. یک‌نمونه اینکه در گرشاسب‌نامه اسدی طوسی چنین آمده است درباره هیرمند: «دو منزل زمین تا لب هیرمند/ بُد [بود] آب خوش و بیشه و کشتمند [سرسبز و زمین کشاورزی]».

البته رودهای کوچک دیگری هم به هامون می‌ریختند و وسعتش بیش از ۵۶۰۰ کیلومتر مربع بود و مایه خرمی و آبادانی جنوب شرق ایران بود و بود تا اینکه انگلیسی‌ها آمدند و در دوره قاجار دست گذاشتند روی مرزهای شرقی ایران و داستانی درست کردند که تا امروز ادامه دارد.

انگلیسی‌ها برای ایجاد منطقه حایل و جلوگیری از حمله احتمالی روسیه به هند که مستعمره خودشان بود بخش‌هایی از شرق ایران را جدا کردند و ماجرا این بود: «انگلیس در زمان ناصرالدین قاجار پس از جداسازی شهر هرات از ایران طبق معاهده پاریس، فردریک جان گُلدسمید افسر نظامی بریتانیایی را مأمور تعیین مرزهای سیستان و بلوچستان کرد. در نهایت در سال ۱۲۵۱ بخشی از اراضی شرقی سیستان و بلوچستان از ایران جدا شد».

این‌طوری بود که هیرمند و هامون شدند بخش مرزی ایران و بر سر حقابه آنها دعوایی بزرگ و طولانی میان دو طرف مرزها درست شد. 

دعوا و مشکلات بر سر میزان برداشت از رود هیرمند و دریاچه هامون تا پایان دوره قاجار ادامه داشت و به بروز تنش‌های سیاسی نیز منجر می‌شد. همزمان مشکلات اقتصادی و معیشتی ساکنان منطقه بیشتر و بیشتر ‌شد تا اینکه در دوره رضاخان دوباره انگلیسی‌ها پریدند وسط ماجرا و این‌طوری شد: «ایران طبق قراردادی با دولت وقت افغانستان، آب هیرمند را به صورت ۵۰ - ۵۰ با این کشور سهیم شد؛ قراردادی که در سال ۱۳۱۷ شمسی به امضای سیدباقر کاظمی و علی‌محمدخان، وزرای خارجه ایران و افغانستان رسید.

این در حالی بود که تا پیش از آن، سهم حقابه ایران از رود هیرمند بیش از ۵۰ درصد بود... به این ترتیب یک گام دیگر برای محدودکردن سهم حقابه ایران از رود هیرمند برداشته‌ شد... نتیجه این اقدام طی سال‌های بعد در قالب خشکسالی‌های گسترده در منطقه هامون ظاهر شد. در سال ۱۳۲۶ شمسی این خشکسالی چنان گریبان مردم را گرفت که اهالی سیستان و بلوچستان برای تأمین آب آشامیدنی خود هم با مضیقه و دردسر روبه‌رو شدند». 

معلوم است که مشکلات مربوط به حقابه و میزان برداشت از هیرمند و هامون و همچنین اجرای طرح‌های انتقال آب و توسعه کشاورزی در دو سوی مرزها طی دهه‌های بعدی همچنان ادامه‌دار بود و در دوره پهلوی دوم هم مرافعه‌ای طولانی درباره آب هیرمند و هامون وجود داشت.

در نهایت در سال ۱۳۵۱ دوباره اربابان غربی پهلوی‌ها و به‌قول «اسدالله عَلَم» وزیر دربار پهلوی، اربابان نامریی پریدند وسط میدان و این‌طوری شد: «امیرعباس هویدا با دستور محمدرضا پهلوی، پای قراردادی را امضاء کرد که سهم آب ایران از هیرمند را از ۵۰ درصد به 14 درصد تنزل ‌داد. این قرارداد برای تأمین منافع غربی‌ها و برای جلوگیری از درغلتیدن افغانستان به سمت شوروی منعقد شد».

وضعیت آینده آب و معیشت در سیستان و بلوچستان همان‌موقع هم روشن بود و «اسدالله علم» که اصالتش از جنوب خراسان بود و می‌دانست در آن منطقه آب چقدر مهم است و در آن سرزمین باستانی ایران چه خبر است در خاطراتش نوشته است: «این کابوس مرا در خود فرو می‌برد. مدتی راه رفتم، مدتی فکر کردم، چندین دفعه استعفاء از خدمت نوشتم، باز پاره کردم. فکر می‌کردم کار گذشته را استعفای من دوا نمی‌کند... تیر از شست گذشته است، دیگر هیچ... بالاخره ضربه آخر را زدند. کسی چه می‌داند؟ شاید هم از ارباب‌های نامرئی دستور ارتکاب این خیانت را داشتند... به‌حدی بدحال بودم که به دفتر کار خودم هم نرفتم... البته این خیانت، ده تا پانزده سال دیگر ظاهر می‌شود که من مُرده‌ام. ولی مثل این است که یک قطعه گوشت بدن مرا بریده‌اند».
بازگشت به ابتدای صفحه
ارسال به دوستان
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
روایت تصویری
نگاه دوم
پیشنهاد سردبیر
پربازدیدها

حذف عجیب مصوبه واردات خودروی سواری کارکرده از قانون بودجه ۱۴۰۲/ رشیدی‌کوچی: پیگیری کردم و مشخص شد این مصوبه توسط شورای نگهبان و مجمع تشخیص حذف نشده/ کمیسیون صنایع هم اطلاع دقیقی از نحوه حذف این بند ندارد

رئیس‌جمهور: کسانی که می‌خواهند با ایران کار کنند زمینه آن کاملا فراهم است/ در سال جدید نیازمند یک روحیه جدید و یک نگاه تحولی هستیم

پرداخت ۳۷۰ میلیون دلاری فیفا به باشگاه‌های دارای بازیکن در جام جهانی ۲۰۲۶

به مسکو می روم/ تحقق سیاست خارجی متوازن و دیپلماسی پویای دولت در مسیر درست خود قرار دارد

پیش‌بینی بارش باران در تمام مناطق کشور طی فردا

تغذیه روزه داران از دیدگاه طب ایرانی/ از افطاری تا سحری

تظاهرات طرفداران و مخالفان نتانیاهو علیه یکدیگر/ وحشت نظامیان از جنگ داخلی

ترافیک روان در جاده‌ها/ فعلا هیچ محوری مسدود نیست

شیوه متفاوت کی‌روش در قطر

نرخ انواع سکه و ارز/ قیمت سکه تمام بهار آزادی ثابت ماند

اینفوگرافیک / راهکارهای جلوگیری از گرسنگی در ماه مبارک رمضان

هشدار کارشناسان صهیونیست درباره فرسایش توافق‌های عادی‌سازی/ اسرائیل در حال غرق‌شدن است

سخنرانی نتانیاهو لغو شد/تجمع بیش از چندصد هزار معترض صهیونیست مقابل کنست

آلمان بزرگترین اعتصاب چند دهه اخیرش را تجربه می‌کند

تصادف در مسیر خاش - زاهدان ۱۰ کشته بر جا گذاشت

کدام دفاتر پلیس + ۱۰ در ایام نوروز باز هستند؟

هدف از تلاوت قرآن تأثیرگذاری بر شنوندگان آن باشد/ قرآن در همه عرصه‌های فردی، اجتماعی و حکومتی مملو از تدبیر و حکمت است

ایران تحرکات باکو را زیر نظر دارد/ به علی‌اف توصیه می‌کنیم اقدامی به ضرر خود نکند/ اقدام علیه مرزهای مشترک ایران پاسخی دندان‌شکن دارد

مرگ ۳۸۵ نفر در تصادفات جاده‌های کشور/ ثبت ۲۰۵ میلیون تردد نوروزی

آخرین وضعیت رسیدگی به پرونده شهادت شهید عجمیان/ متهمان مشمول عفو نشده‌اند/ علت نقض حکم اعدام ۳ متهم دیگر چه بود؟

عکس/ سفره با برکت افطار در حرم مطهر امیر المؤمنین

در بودجه مصوب شد قیمت بنزین ثابت بماند/برنامه و مصوبه‌ای برای افزایش قیمت سوخت وجود ندارد/ برخی رسانه‌ها قصد تنش‌زایی دارند

مهار تورم و حمایت عملی از تولید؛ سیاست قطعی بانک مرکزی در سال ۱۴۰۲

علی‌اف‌ آرامش نسبی خود را به خطر نیندازد/ ایران اجازه‌ی قطع شدن مرزش با ارمنستان را نمی‌دهد/ برخورد با باکو در حد یک گردان است

پیام سرپرست بانک ملی ایران به مناسبت حلول سال نو

می‌خواهیم قرارداد قلعه‌نویی را تا پایان جام جهانی تنظیم کنیم/ امیدوارم حضور تماشاگران صرفاً ورزشی باشد

پیام تبریک مدیر عامل بانک دی به مناسبت فرار رسیدن نوروز

نیروهای مسلّح آماده‌تر از هر زمان تحرّکات مذبوحانه دشمنان را در نطفه خفه می‌کنند

بزودی پروازهای مستقیم با ایران از سر گرفته می‌شود

تصادف در مسیر خاش - زاهدان ۱۰ کشته بر جا گذاشت

کدام دفاتر پلیس + ۱۰ در ایام نوروز باز هستند؟

الهلال با «بولدوزر» از روی الدحیل رد شد و به فینال رسید/ شاگردان کرسپو ۷ تایی شدند

هدف از تلاوت قرآن تأثیرگذاری بر شنوندگان آن باشد/ قرآن در همه عرصه‌های فردی، اجتماعی و حکومتی مملو از تدبیر و حکمت است

یک گروه جدایی طلب در رژیم صهیونیستی اعلام موجودیت کرد

اینفوگرافیک/ علائم مسمومیت با گاز N2

ایران تحرکات باکو را زیر نظر دارد/ به علی‌اف توصیه می‌کنیم اقدامی به ضرر خود نکند/ اقدام علیه مرزهای مشترک ایران پاسخی دندان‌شکن دارد

اعلام ساعت کار موزه‌ها و اماکن تاریخی در نوروز و ماه رمضان

خواص شگفت انگیز و درمانی «زنجبیل» برای پوست و مو

متأسفانه برخی از دولت‌های اروپایی دچار خطای تحلیل شدند

پسر رونالدینیو رسماً به بارسلونا پیوست

دومین سفر سردار قاآنی به مناطق زلزله زده شمال غرب سوریه

مجریان تحویل سال در غیاب رشیدپور، علیخانی و چند نفر دیگر/ محمدرضا گلزار مجری ویژه‌برنامه تحویل سال می شود؟

آخرین اخبار