۱۶۰ سال پیش با ممنوعیت ورود چهارپایان باربر به محوطه «میدان ارگ» یا «باغ گلشن» نخستین طرح ترافیک اجرا شد. حالا جای چهارپایان در تهران را چهارچرخ‌های آهنی گرفته‌اند که نمی‌توانند هر روز در هر خیابانی که دلشان می‌خواهد سرک بکشند.
کد خبر: ۲۵۵۴۴۷
تاریخ انتشار:۲۵ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۰:۲۸ - 15 June 2022
روایتی از طرح ترافیک تهران در دوران قاجار


به گزارش روزپلاس؛ بعد از بنای «میدان توپخانه» جدید در «میدان ارگ سلطنتی»، توپ‌ها و توپچیان میدان ارگ را به آن محل منتقل کردند و در وسط میدان ارگ استخری هشت ضلعی ساختند. اطراف آن، راه سنگفرش مربوط به کالسکه ساختند و قسمت‌های دیگر میدان را به فضای سبز اختصاص دادند. همچنین  اطراف باغچه‌ها را با ستون‌های سنگی و نرده‌های چوبی محصور کردند. یک سال بعد برای ممنوعیت عبور و مرور چهارپایان در این میدان خندق شرقی را پُر کردند و روی آن خیابانی ساختند که از توپخانه جدید شروع می‌شد و تا دهنه بازار ادامه داشت. انتهای آن را هم دروازه‌ای به خارج شهر بنا کردند و به این ترتیب عبور چهارپایان باربر از محدوده میدان ارگ قطع شد.

محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه در این‌باره نوشته است: «بعد از وضع میدان ارگ و طرح حوضی وسیع در آن، غرس دوباغ در دو طرف حوض و نصب ستون‌های سنگی به فاصله چهار ذرع جلوی باغ‌ها و محجر چوبی در فواصل ستون‌ها، محض اینکه ساحت چنین میدانی از آمد و شد دواب که حمل اجناس می‌کنند مصون باشد، حکم شد در جانب شرقی ارگ همایون دروازه‌ای از خارج صحرا به شهر قرار دهند و خندق شرقی شهر را انباشته، با سطح زمین برابر کنند و خیابانی عریض تا دهنه بازار تشکیل دهند.» این همان خیابان ناصریه آن زمان یا ناصرخسروی فعلی است.

۱۷۷ سال پیش در عصر صدارت میرزا تقی خان امیرکبیر تمام رفت و آمدها به تهران ثبت می‌شد. همزمان با سفر ناصرالدین شاه به قم، دولت فرمان داد ورود و خروج از دروازه‌های شهر تهران منوط به کسب مجوز شود و اسم آن را «بلیط  دروازه» گذاشتند. هنگام دریافت بلیط، نام مسافر، علت مسافرت، مقصد و مبدا هم پرسیده و ثبت می‌شد. این کار برای حفظ امنیت سیاسی انجام می‌شد. از آنجا که در دوره ناصری، نان شهر مسئله اساسی حکومت بود، ورود و خروج گندم هم روزانه ثبت می‌شد. حتی سندی از اسامی افرادی که از دروازه‌های مختلف تهران رفت و آمد داشته‌اند، ثبت و ضبط شده است. تهران در آن زمان ۱۲ دروازه داشته که شامل دروازه‌های «حضرت عبدالعظیم»، «غار»، «خانی‌آباد»، «گمرک»، «قزوین»، «باغشاه»، «یوسف‌آباد»، «دولت»، «شمیران»، «دوشان تپه»، «دولاب» و «خراسان» می‌شد.

عبور و مرور کالسکه در خیابان‌های آن زمان تهران نیاز به زیرساخت داشته به همین دلیل دستور سنگفرش خیابان‌ها را می‌دهند. سیروس سعدوندیان در کتاب «اولین‌های تهران» نوشته است: «در سال ۱۲۶۷ هجری قمری برای اولین بار خیابان‌های تهران سنگفرش شدند. این امر از کوچه‌های «ارگ» شروع شد. علت آن هم هموارشدن کالسکه‌سواری بود.»

روایتی از طرح ترافیک تهران در دوران قاجار

روزنامه «وقایع اتفاقیه» آن زمان در شماره ۳۶ خبر می‌دهد: «چون همت ملوکانه مصروف بر این است که اسباب آسودگی و استراحت و تسهیل امور که در بعضی از دولت‌های فرنگستان معمول است، در دولت علیه ایران هم شیوع یابد، از جمله کالسکه‌سواری است که پیش از این قرار نبود که همه‌کس داشته باشد؛ در این اوقات، مقرر فرمودند که هر کس بتواند کالسکه به راه بیندازد و سوار بشود از چاکران دولت علیه و اعیان رعایا، در سفرها یا در مرکب همایون، ماذون است. در این خصوص اذن عمومی دادند و این کالسکه‌ها در کارخانه ابواب الجمع مقرب الخالقان «معیرالممالک» ساخته می‌شود.»

همین روزنامه در شماره ۳۸ خود می‌نویسد: «چون در این اوقات قرار شده است که روز به روز کالسکه‌ها در شهر تهران زیاد بشود و باید راه عبور کالسکه هموار و خوب باشد لذا قرار شده که کوچه‌های ارگ پادشاهی را کلاً سنگفرش نمایند؛ طوری که هم عبور اسب و کالسکه آسان شود و هم پیاده به استراحت بگذرد. وسط کوچه‌ها را به جهت عبور کالسکه گودفرش می‌کنند و دو طرف کوچه‌ها را به جهت عبور پیادگان مانند سکو قدری بالا آورده با سنگ‌های بزرگ مرتفع فرش می‌نمایند و این روزها مشغول ساختن این کوچه‌ها هستند.»

روزنامه «وقایع اتفاقیه» در شماره ۳۹ هم می‌نویسد: «روزنامه‌های سابق در باب کالسکه اشعار شده بود که منظور این است کالسکه‌ سوار شدن در میان خلق متداول باشد و این قاعده در دولت علیه ایران نیز رواج یابد و خلق آسوده‌تر در طرق و شوارع حرکت نمایند. مجدداً اعلام می‌شود که حسب الحکم امنای دولت علیه، مقرب الخاقان «معیرالممالک» کارخانه کالسکه‌سازی در قورخانه مبارک به راه انداخته‌اند، به طوری که هر قدر کالسکه بخواهند ساخته و پرداخته می‌شود و به هر قسم و طرح هر کس بخواهد ممکن است و این مخصوص امنا و اعیان دولت علیه نیست بلکه هر کس از تجار و کسبه و غیره که بخواهد، اذن از دولت علیه حاصل است که کارخانه مزبور رجوع نماید و به هر طرح و قسمی که بخواهد به زودی از برای او ساخته می‌شود.»

گفته می‌شود پیش از کالسکه‌سازی معیرالممالک، نخستین کالسکه‌ها در اصفهان ساخته می‌شد؛ کالسکه‌هایی که به نقل روزنامه وقایع اتفاقیه کیفیت خوبی داشتند و حتی بهتر از کالسکه‌های ساخت فرنگ بودند.

در حال حاضر بسیاری از خیابان‌های تهران از جمله پیاده‌روی خیابان لاله‌زار، سی تیر، بخشی از میدان حسن‌آباد و بازار تهران برای زیبایی بیشتر و به تقلید از کشور همسایه‌مان ترکیه سنگفرش شده‌اند که جلوه خوبی هم دارد اما عابران پیاده از این اتفاق چندان دلِ خوشی ندارند چرا که یا پایشان به این تکه‌سنگ‌ها گیر می‌کند و پدر کفش‌هایشان درمی‌آید یا زمانی که باران و برفی می‌بارد، سنگ‌هایی که شُل شده‌اند آب را تا داخل کفش و زانوهایشان هم پرتاب می‌کند.
بازگشت به ابتدای صفحه
ارسال به دوستان
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
روایت تصویری
نگاه دوم
پیشنهاد سردبیر
پربازدیدها

امیرعبداللهیان: پیام خود را از طریق اروپایی‌ها به آمریکا منتقل کرده‌ایم

عکس/ وخامت حال سلمان رشدی بعد از حمله با چاقو در حین سخنرانی اش در نیویورک

جان بولتون: آمریکا عملاً در وین مقابل ایران به زانو درآمده است

نقدی بر فیلم علف‌زار ساخته کاظم دانشی/ جامعه وهمی و خوفناکی که فیلم «علف‌زار» ترسیم می‌کند، کجاست؟/ فیلمی بر اساس پرونده جنجالی باغ خمینی‌شهر

بازار افسار گسیخته‌ی رهن و اجاره/ مستاجر به امان خدا رها شده است/ نه دولت نظارت کافی دارد و نه مجلس/ صاحب‌خانه به راحتی قانون ۲۵٪ افزایش اجاره را دور‌ می‌زند/ مالکی که قیمت ملکش چند برابر شده به مستاجر هم رحم نمی‌کند!

رهبر معظم انقلاب : ثابت کردید هر بخش از مقاومت به‌تنهایی می‌تواند بینی دشمن را به خاک بساید

آخرین وضعیت مذاکرات ایران و گروه ۱+۴/ فعلا هیچ خبری درباره تغییر وضعیت موجود وجود ندارد/ آمریکای لجوج، مانع احیای برجام

چگونگی دریافت اینترنت برای خبرنگاران مشمول اینترنت هدیه وزارت ارتباطات

حمله به "سلمان رشدی" نویسنده مرتد کتاب آیات شیطانی در یک مرکز غیرانتفاعی در نیویورک/ تصاویر منتشر شده از وخامت حال نویسنده مرتد خبر می دهد/ سخنگوی موسسه شوتاکوا: با یک وضعیت اورژانسی مواجه هستیم

ببینید/میانسالان را از لذت‌های زندگی محروم نکنیم/دیگر کسی من را دوست ندارد

بررسی تغییر شاخص‌های کلان را دریکسالگی دولت/ بهبود 11 شاخص کلیدی اقتصاد در 12 ماه؛ از بزگتر شدن اقتصاد ایران تا کاهش فاصله طبقاتی در دولت سیزدهم

ایران هیچگونه تغییر در جغرافیای سیاسی منطقه را نمی‌پذیرد/ از تمام ظرفیت‌های خود برای برقراری صلح و ثبات در منطقه قفقاز و رشد و توسعه آن بهره می بریم

جزئیاتی از یک شبکه جدید تلویزیونی/ آیا شبکه خبر۲ هم آنتن می‌‎گیرد یا در تلوبیون می‌ماند؟/ پخش جریان‌های خبری به صورت زنده از شبکه جدید تلویزیون

ببینید/برای تقویت خلاقیت، همدلی را پرورش دهید/تک‌روی، دشمن خلاقیت

اظهار نظر عجیب علی کریمی درباره نذری هیات‌های عزاداری/ ای کاش حرف نزدن بلد بودیم!

مخالفت سازمان نظام روانشناسی کشور با طرح مجلس/ انحصار طلب باشید و به روحانیون مجوز مشاوره ندهید!

محمد بنا، علی کریمی را ضربه فنی کرد

کاخ سفید: زمان برای تهران در حال سپری‌شدن است

جنوب تل‌آویو زیر آتش خشم مقاومت فلسطین و شلیک بیش از ۱۰۰ موشک

کشته شدن سرکرده ارشد داعش در جنوب سوریه

آتش یورش رزمندگان جبهه مقاومت بر صهیونیست ها فرود خواهد آمد/ این شهادت‌ها، بشارت وعده الهی در آزادی قدس شریف بوده و با نابودی دشمنان جلوه خواهد یافت

امیرعبداللهیان: پیام خود را از طریق اروپایی‌ها به آمریکا منتقل کرده‌ایم

عکس/مراسم شام غریبان حسینی با حضور رهبر انقلاب

نامه امیرعبداللهیان به وزرای خارجه کشورهای مسلمان در پی حملات رژیم صهیونیستی به غزه

لحظه به لحظه با تحولات غزه؛ 13 شهید و 90 مجروح در حمله صهیونیست‌ها به غزه

عکس/ وخامت حال سلمان رشدی بعد از حمله با چاقو در حین سخنرانی اش در نیویورک

جان بولتون: آمریکا عملاً در وین مقابل ایران به زانو درآمده است

شلیک ۱۰۰ راکت به سوی تل‌آویو و جنوب فلسطین اشغالی/ غزه زیر بمباران جنگنده‌های اسرائیلی/ 11 شهید و 80 زخمی در حمله صهیونیست‌ها به غزه/ جنوب تل‌آویو زیر آتش موشک‌های مقاومت فلسطین